Kızderbent’in Mübadele Hikâyesi: Drama ve Sarışaban’dan Gelenler

Kızderbent köyü, yeşil doğasıyla çevrili, huzurlu bir yerleşim yeridir. Evleri, doğal yapıya uyumlu şekilde konumlanmıştır.

Lozan Antlaşması sonrasında, 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti ile Yunanistan arasında yapılan anlaşma ile nüfus mübadelesi kabul edildi. Bu anlaşmaya göre Anadolu’daki Rumlar Yunanistan’a, Yunanistan’daki Türk ve Müslüman halk ise Türkiye’ye göç etti. O dönemde Karamürsel’in Kızderbent köyüne yerleşen mübadillerin büyük kısmı Batı Trakya’dan, özellikle de Drama–Sarışaban ve çevresindeki köylerden geldi.

1923 öncesi Makedonya etnografik haritası. Drama–Sarışaban ve çevresi Türk nüfusun yoğun olduğu bölgelerden biriydi.

Yukarıda paylaşılan haritada bu bölge kırmızı daireyle işaretlenmiştir. Haritada:

• Yeşil renkli alanlar Bulgar nüfusunu,
• Mavi renkli bölgeler Yunan nüfusunu,
• Pembe renkli bölgeler Türk nüfusunu,
• Sarı renkli alanlar Arnavut nüfusunu,
• Mor renkli alanlar ise Ulah (Vlah) topluluklarını göstermektedir.

Harita, Makedonya’nın tamamını kapsamaktadır. Görüldüğü üzere Sarışaban çevresi, Türklerin yoğun olarak yaşadığı bölgelerden biridir. Mübadele sonrası bu bölgeden gelen aileler, Kızderbent’te yeni bir hayat kurmuşlardır. Onların getirdiği gelenekler, yemekler, kelimeler ve hatta konuşma tarzı bugün bile köyün kültürüne derin izler bırakmıştır.

Kızderbent, büyükşehir yasasına kadar belde statüsündeydi. Günümüzde Karamürsel’in en büyük mahallelerinden biridir. İlçe merkezinde de çok sayıda Kızderbentli mübadil aile yaşamaktadır. Köyün halkı, Tanrıdağı (Karagöz) Yörükleri ile Batı Trakya’dan gelen mübadillerin kültürünün birleşimiyle şekillenmiştir. Bu da Kızderbent’i hem Anadolu’nun hem de Rumeli’nin ortak hafızasında özel bir yere koyar.

1937 Yılı Kızderbent'te İnşa Edilen Göçmen Evleri

Tarihî kaynaklara göre:

• 1534: Köy “Derbend-i Kazıklu” adıyla geçmektedir. Matrakçı Nasuh’un Menazil-i Sefer-i Irakeyn adlı eserinde İznik civarını gösteren minyatürde yer alır.
• 1890 (Kiep): Kızderbent adıyla kayıtlarda yer almıştır.
• 20. yüzyıl başı: Rum yerleşimi olarak bilinirken mübadele sonrası yeniden iskân edilmiştir.

18. yüzyılda Ohrid göçmenlerince iskân edilen Slav köyü, Rum Ortodoks kilisesine bağlıydı. 1923 mübadelesiyle Drama’ya bağlı Darova (Kechrokampos) ve Kozluca (Ano Karyofito) köylerinden gelen aileleri Kızderbent’e yerleştirildi.

Kızderbent’in geçmişi, sadece göçlerin değil, kültürlerin, dillerin ve inançların da buluşma noktasıdır. Her evin, her soyadının arkasında bir yolculuk hikâyesi vardır.

Bu yazı, geçmişe bir bakış olduğu kadar geleceğe de bir hatırlatmadır: Unutmayalım ki bizler, hem Anadolu’nun hem de Rumeli’nin çocuklarıyız.

Siz de bir mübadil ailesinden misiniz? Kızderbent’e ya da bu bölgeye ait bir hatıranız varsa yorumlara yazın. Her bir anı, bu tarihî zincirin yeni bir halkası olur.👇

Bu Yayına da Bakın

Bayındır’dan Kızderbent’e: İzmitli Doğa Gezginlerinden Sonbahar Keşfi