1988’de Kızderbent’e Dönüş: Bir Mübadele Torununun Kök Yolculuğu

1988 Yılında Kızderbent’e Bir Kök Yolculuğu: Polykratis Pantsidis’in Hatıraları

Kızderbent’e kök ziyareti – 1988

1988 yazında, Polykratis Pantsidis ve arkadaşı Nikos Ververidis için yapılan bu yolculuk sıradan bir gezi değildi. Bu ziyaret, dedelerinin ve anneannelerinin doğduğu topraklara yapılan duygusal bir “köklerine dönüş yolculuğu” idi. Küçük Asya’dan Yunanistan’a göç etmek zorunda kalan ailelerinin hatıralarını yerinde görmek, geçmişle bağ kurmak ve atalarının izlerini sürmek amacıyla yola çıktılar.

Yolculuğun Başlangıcı

Gençliğin heyecanı ve merakıyla başlayan bu serüven, Bulgaristan üzerinden Türkiye’ye uzandı. Sofya’dan Karadeniz’e kadar uzanan yolculuğun ardından Dereköy Sınır Kapısı’ndan Türkiye’ye giriş yaptılar. İlk gece Kırklareli’nde kaldılar, ertesi gün İstanbul’un tarihî atmosferini soludular. Boğaz’ı geçerek Anadolu topraklarına adım attıklarında artık atalarının izini sürdükleri topraklardaydılar.

Eski Kızderbent manzarası

Tepeköy (Heraklion) Ziyareti

Polykratis’in dedesinin köyü olan Tepeköy, İzmit Körfezi’ne bakan yüksek bir tepeye kurulmuş bir yerleşimdi. 1920’lere kadar Rum Ortodoks halkın yaşadığı köy, o günlerde yaz tatili için gelen öğrenciler sayesinde canlıydı. Köylüler onları büyük bir sıcaklıkla karşıladı. Çaylar içildi, sohbetler edildi ve eski köy kalıntıları gezildi.

Burada yaşadıkları en unutulmaz deneyim ise bir Türk ailesinin evine misafir olmalarıydı. Türk misafirperverliğini ilk kez bu kadar yakından tanıdılar. Ayakkabıların çıkarılması, sofradaki zenginlik, ev sıcaklığı ve samimiyet onların hafızasında silinmez izler bıraktı.

Kızderbent’te geleneksel el dokumacılığı

Kızderbent: Ataların Köyü

Yolculuğun en anlamlı durağı ise Kızderbent’ti. Polykratis’in anneannesi 1909 yılında burada doğmuştu. Köye geldiklerinde bugünkü Kızderbent sakinleri onları büyük bir samimiyetle karşıladı. “Köyünüze hoş geldiniz” sözleri, geçmiş ile bugün arasında görünmez bir köprü kurdu.

Köy meydanındaki asırlık çınar ağacının gölgesinde oturup çay içtiler. Köylüler onlara eski yerleri gezdirdi: Agia Paraskevi Kilisesi’nin bulunduğu alan, eski çeşmeler, okulun olduğu yer ve mezarlıklar… Zamanın sakladığı izler, geçmişin hatıralarını yeniden canlandırdı.

Kızderbent sokaklarında çocuklar

Mübadele Hafızası

1924 nüfus mübadelesiyle Kızderbent’e Yunanistan’ın Kavala ve Selanik bölgelerinden gelen Türk aileler yerleşmişti. Bu ziyaret, iki halkın tarih boyunca yaşadığı büyük yer değişiminin insani boyutunu gözler önüne seriyordu. Polykratis ve arkadaşları için bu ziyaret adeta bir “hac yolculuğu” niteliğindeydi.

Unutulmayan Köy

Bu ilk ziyaret, yıllar boyunca sürecek bir özlemin başlangıcı oldu. Kızderbent onların hafızasında sadece bir köy değil; geçmişle kurulan bir bağ, hatıraların mekânı ve atalara duyulan saygının sembolü olarak kaldı.

Kaynak: Polykratis Pantsidis’in 1988 yılı anıları

Bu Yayına da Bakın

Kızderbent Osmanlı Dönemi Köprüsü – Karamürsel’de Gizli Kalmış Tarihî Geçit