1921 Öncesi Rum Yerleşimi Kızderbent’in Tarihi ve Mübadele Süreci

1921 Öncesi bir Rum Yerleşim Yeri Olan Kızderbent

1921 öncesi bir Rum yerleşim yeri olan Kızderbent’in bugünkü sakinleri, 1924 yılında mübadele anlaşması kapsamında Selanik’ten gelen muhacirlerdir.

İkinci İnönü Savaşı’ndan sonra bölgeyi terk eden Yunan birliklerine katılarak, Mudanya ve Gemlik’ten Kızderbent’e gemilerle giden Rum ahali, bilinenin aksine Bizans döneminden kalan Rumlar değildir.

Tarihçi Halil İnalcık ve ekibinin İstanbul - İznik güzergahını belirleme çalışmaları ile Seyyah Mehmed Haşim’in 18. yüzyıl sonlarında kaleme aldığı Seyahatnamede (İma-yı Törehat-ı Büldanan) belirtildiğine göre, Kızderbent 1700’lü yılların başında, Yunanistan’dan tarım işçisi olarak getirilenler tarafından kurulmuştur.

Daha önce İznik güzergahı Fulacık üzerinden iken, Kızderbent’in kurulmasıyla günümüzde kullanılan güzergah ortaya çıkmıştır. Osmanlıca’da "Derbent" kelimesi "karakol" anlamına gelir.

Fevzi Çakmak camisinin bulunduğu yerde büyük bir han bulunmaktaydı

Seyyah Mehmed Haşim’in aktardığına göre, köyden geçenler, bağda ve bahçede çalışan ya da davarlarının peşinde olan erkekleri görmez; köyde yalnızca kız ve kadınlar bulunurmuş. Bu nedenle köye "Kızderbent" adı verilmiştir.

Köyde, bugünkü sakinlerinin geldiklerinde yaptığı birkaç eski ev dışında, Rumlardan kalan tarihi bir yapı ya da unsur bulunmamaktadır. Muhacirler geldiğinde, yukarı mahalle olarak adlandırılan yerde yanmış ve yıkılmış bir köy bulmuş, köyü kendi imkanlarıyla yeniden imar etmişlerdir.

Yerleşim alanı gelenlerin ihtiyaçlarına cevap vermediği için zamanla aşağı mahalle oluşmuştur. Yukarı mahallede caminin bulunduğu yerde büyük bir han bulunmaktaydı. Bu han yıkılarak yerine cami yapılmıştır. Günümüzdeki Fevzi Çakmak Camisi, 1924’ten beri aynı yere yapılan üçüncü camidir.

Kızderbent’in tarihi, bölgenin kültürel mirasını ve göçlerin izlerini taşıyan önemli bir yerleşim yeri olarak günümüzde de varlığını sürdürmektedir. Köyün tarihi geçmişi ve mübadele sonrası yeniden şekillenmesi, bölgenin sosyal ve kültürel dokusunu anlamak açısından büyük önem taşır.

Bu Yayına da Bakın

TV41 Köy Havası Programı Kızderbent’te: Tarih ve Kültür Ekranlarda