Kızderbent Tarihçesi: Geçmişten Günümüze Kızderbent

Kızderbent'in geçmişine kısa bir yolculuk...

Kocaeli'nin Kandıra ilçesine bağlı Kızderbent, dört dağın arasında yer alan doğal bir geçidin çevresinde kurulmuş, tarihi oldukça eskiye dayanan bir yerleşimdir. Bugün sakin ve doğal görünümüyle dikkat çeken köyün geçmişine bakıldığında ise burada oldukça hareketli ve önemli bir yaşamın izlerine rastlamak mümkün.

Kızderbent'in tarihini anlatırken köyün merkezinde bulunduğu söylenen büyük Bizans hanından söz etmemek mümkün değil. Günümüzde Fevzi Çakmak Mahallesi Camii'nin bulunduğu alanın, geçmişte bu büyük hanın yer aldığı bölge olduğu aktarılmaktadır.

Rivayetlere ve eski kaynaklarda yer alan bilgilere göre hanın yıkılmasının ardından aynı alana farklı dönemlerde üç kez cami yapılmıştır. Bugün ayakta bulunan caminin ise 1924 yılından bu yana aynı yerde bulunduğu belirtilmektedir.

Eski yolun üzerindeki önemli durak

Kızderbent'in bulunduğu bölge, geçmişte Konstantinopolis'i Bağdat'a bağlayan tarihi güzergâhlardan biri üzerinde yer alıyordu. Bu nedenle köyün bulunduğu geçit, yalnızca yerel ulaşım açısından değil, bölgeden geçen insanlar ve ticaret açısından da önem taşıyordu.

Eski kaynaklarda anlatılanlara göre Kızderbent'teki han oldukça büyük ve görkemli bir yapıydı. Yaklaşık 200 metre uzunluğunda ve 100 metre genişliğinde olduğu, çok sayıda odasının bulunduğu ve merkezinde büyük bir bölümün yer aldığı aktarılmaktadır.

Hanın bulunduğu meydanın da geçmişte oldukça hareketli olduğu anlaşılmaktadır. Çevre köylerden gelen tüccarların katıldığı pazarların kurulduğu bu alan, Kızderbent'in sosyal ve ekonomik hayatında önemli bir yere sahipti. Meydandaki çınar ağaçları ve Başçeşme ise köyün geçmişinden günümüze ulaşan hatıralar arasında yer almaktadır.

Kızderbent isminin hikâyesi

Kızderbent adının ortaya çıkışıyla ilgili anlatılan en dikkat çekici hikâyelerden biri, geçmişte hanın güvenliğini sağlayan muhafızlarla ilgilidir.

Anlatılanlara göre Osmanlı döneminde hanın ve çevresindeki yolun güvenliğini sağlamak amacıyla bir muhafız birliği oluşturulmuştu. Bu birlik içerisinde kadın ve erkeklerden oluşan görevlilerin bulunduğu ve yaşanan bir çatışma sırasında genç bir kızın hayatını kaybettiği aktarılır.

Bu olayın ardından genç kızın gösterdiği cesaretin ödüllendirildiği ve bölgeyle ilgili bazı ayrıcalıkların verildiği anlatılmaktadır. Köyün adının da “kız” ve “derbent” kelimelerinin birleşmesinden ortaya çıktığı kabul edilmektedir.

1922 öncesinden kalan Kızderbent izleri

Kızderbentli Rumların 1922 öncesine ait olarak çizdiği yerleşim planı.

Kızderbent'in geçmişini anlamak için eski yerleşim planları da önemli bir kaynak niteliğinde. Yukarıdaki çizim, 1922 öncesinde Kızderbent'teki evlerin ve yerleşimin nasıl bir yapıya sahip olduğunu göstermesi açısından oldukça değerli.

Köy halkının geçim kaynakları arasında tarih boyunca tarım, hayvancılık ve ipek böcekçiliği önemli bir yer tutmuştur. Eski Kızderbent evlerinin iki veya üç katlı olarak yapılmasının nedenlerinden biri de budur. Evlerin üst katları, özellikle ipek böceği yetiştiriciliğinde kullanılmıştır.

Bunun yanında kömür üretimi ve halı dokumacılığı da geçmişte köyün önemli uğraşları arasındaydı. Kızderbent'in el dokuması ipek halıları ise köyün geçmişten gelen el sanatları arasında ayrı bir yere sahiptir.

Farklı kültürlerin buluştuğu bir köy

Kızderbent'in geçmişini ilginç kılan konulardan biri de burada yaşayan insanların farklı kültürlerle kurduğu ilişkiler ve ortaya çıkan çok dilli yaşamdır.

Eski Kızderbent halkının Yunancanın yanı sıra Sırpça, Rusça, Arapça, Arnavutça ve Türkçe gibi farklı dillerden etkilenen kendine özgü bir konuşma biçimine sahip olduğu aktarılmaktadır.

Halk arasında “Trakatruk dili” olarak anılan bu konuşma biçiminin, bölgede yaşayan farklı toplulukların zaman içerisinde bir araya gelmesiyle oluştuğu düşünülmektedir. Bu durum, Kızderbent'in yalnızca coğrafi açıdan değil, kültürel açıdan da farklı insanların kesiştiği bir yer olduğunu göstermektedir.

Geçmişte kalabalık bir yerleşim

Bugün daha sakin bir köy görünümünde olan Kızderbent'in geçmişte oldukça kalabalık bir yerleşim olduğu da eski nüfus kayıtlarından anlaşılmaktadır.

1919 yılına ait nüfus sayımında Kızderbent'te yaklaşık 650 aile ve 2800 kişinin yaşadığı belirtilmektedir. Bu rakam, köyün geçmişte bölgedeki önemli yerleşimlerden biri olduğunu göstermesi açısından dikkat çekicidir.

Bugün Kızderbent'te dolaşırken belki de ilk bakışta sıradan görünen yolların, evlerin ve meydanların altında ne kadar uzun bir geçmişin bulunduğunu düşünmek insanı farklı bir zaman yolculuğuna çıkarıyor.

Geçmişten kalan her bilgi, eski bir fotoğraf, bir ev, bir çeşme ya da anlatılan bir hikâye; Kızderbent'in tarihini biraz daha anlamamıza yardımcı oluyor.

Kızderbent'in geçmişinden bugüne ulaşan bu hikâyeleri unutmamak ve gelecek kuşaklara aktarmak, köyün tarihine sahip çıkmanın en güzel yollarından biri.

Bu Yayına da Bakın

Kızderbent'te İpek Halıcılığı | Karamürsel'de Kozadan Halıya Uzanan Tarihi Miras